رادیولوژی چیست و چه کاربردهایی دارد؟

رادیولوژی یکی از شاخه های علم پزشکی است که با استفاده از روش های غیر تهاجمی تصویربرداری مانند اشعه ایکس، به تشخیص و درمان بیماری های مختلف کمک می کند. رادیولوژی گاهی برای تشخیص عارضه های مختلف مانند سرطان در بدن انسان مورد استفاده قرار می گیرد. رادیولوژی مداخله ای به منظور انجام جراحی غیر تهاجمی مانند حذف لخته های خون از رگ های انسان انجام می شود. گاهی نیز از این روش برای درمان بیماری های مختلف از جمله سرطان از طریق روش های پرتودرمانی یا رادیوتراپی استفاده می شود. در این مطلب به طور دقیق تر به بررسی کاربردها ، روش ها و همچنین عوارض احتمالی انواع رادیولوژی می پردازیم.

تاریخچه رادیولوژی

در قرن اخیر ، پیشرفت های صورت گرفته در زمینه رادیولوژی باعث معرفی روش های جدیدی برای تشخیص و گاهاً درمان عارضه های مختلف شده است. در حالیکه بسیاری از روش های مرسوم رادیولوژی برای درمان و تشخیص بیماری ها استفاده می شود، جالب است بدانید که بسیاری از این روش ها اخیراً در علم پزشکی کاربرد پیدا کرده اند.

در سال 1985، اولین بار اشعه ایکس توسط دانشمندی به نام ویلهلم کنراد رونتگن کشف شد. او اولین کسی بود که از اشعه ایکس برای تصویر برداری از درون بدن انسان استفاده کرد. او این تکنیک را اولین بار روی دست همسر خود امتحان کرد و این امر موجب شور و هیجان بسیاری در بین دانشمندان و محققان اروپایی شد. رونتگن به خاطر این کشف، در سال 1901 برنده جایزه نوبل فیزیک شد.

اولین بار بعد از اصرار فراوان دانشگاها در همان ساختمانی که کشف شده بود، رونتگن سخنرانی در این باره انجام داد. که مورد تمجید فراوان قرار گرفت و به او پیشنهاد شد که نام این کشف را اشعه رونتگن نام گذاری کند. بعد از گذشت مدتی رشته تحصیلی با نام Musculoskeleta Radiology در دانشگاها تدریس شد.

نقش توماس ادیسون در پیشرفت رادیولوژی

توماس ادیسون در پیشرف دستگاه رادیولوژی سهم مهمی داشت. طی مراحل پیشرفت این اکتشاف طراحی تیوب به وجود آمد که شامل صفحه پلاتینیوم در وسط لوله کروکس کاتد خمیده بود. که خیلی سریع مورد قبول محققان قرار گرفت و در همان سال به فروش رسید.بعد از طراحی تیوبی، طراحی اسکرین فلورسنت بود که توماس ادیسون در پیشرفت این طراحی نقش بسزایی داشت.
رفته رفته این تکنولوژی پیشرفت کرد و در زمان جنگ جهانی اول مورد توجه نظامی ها قرار گرفت. در آن زمان فقط توانایی تصویربرداری از دست را داشت، و محققان در پی پیشرفت این تکنولوژی برای کل بدن بودند.اواخر سال 1897 میلادی توانستند از کل بدن تصویر برداری کنند.

به دلیل مضرر بودن اشعه x رفته رفته مشکلاتی برای کاربران این دستگاها به وجود آمد تا آنجایی که چندین نفر جان خود را از دست دادند. یکی از آنها کریکور کاسابیان بود که به عنوان اولین شهید رادیولوژی نامیده شد.

تاریخچه اولین دستگاه رادیولوژی در ایران

اولین دستگاه رادیولوژی در ایران با پرفسور حسابی در ارتباط است. ایشان به عنوان پدر علم فیزیک و مهندسی نوین ایران، برای آنکه بتوانند، پدیده های نوین را  به دانشجویان خود تدریس نمایند و آنان را با دست یافته های جدید جهانی آشنا کنند، اولین دستگاه پرتو ایکس را در آزمایشگاه دانشسرای عالی (دارالمعلمین وقت)، با ابعاد بسیار کوچک، در سال 1309 هـ ش. راه اندازی نمودند.
به گفته دکتر سیّد محمد حسابی ، ایشان حدود یک سال فقط به امر مطالعه، پژوهش، طراحی و محاسبه این دستگاه پرداختند، و در این زمینه، از پروفسور ژانه، پروفسور میشل، یعنی اساتیدشان در اکول سوپریور دو الکتریسیته (پلی تکنیک فرانسه، که مدرسه مهندسی برق ایشان در پاریس بود)، و نیز از راهنمایی های پروفسور فابری(استاد ایشان در دانشگاه سوربن)، راهنمایی مهمی را دریافت کردند، و حتی آنها هر یک چند قطعه از وسایل مورد نیاز ساخت دستگاه رادیولوژی را، از دانشگاه های خود برای استاد هدیه فرستادند.
آقای دکتر حسابی تصمیم به ساخت یک دستگاه رادیولوژی بیمارستانی(کاربردی) در کشور در ابعاد غیر آزمایشگاهی گرفتند و به همین منظور برادرشان را برای گذراندن یک دوره تخصصی رادیولوژی به مدت یک سال به فرانسه (دانشگاه پاریس) فرستادند.
زیرزمین بیمارستان گوهرشاد که طول آن تقریباً 45 متر و عرض آن تقریباً 4 متر بود برای انجام پروژه ساخت اولین دستگاه رادیولوژی کاربردی بیمارستانی در نظر گرفته شد. جرقه هایی که بین مقره های به کار رفته در این زیرزمین جهش میکرد به طول تقریبی 70 سانتیمتر و با صدای بسیار زیاد بود که به واسطه وجود ولتاژ بالا بین سیم ها می جهید که از شدت نور و صدای آنها کسی جراًت نمیکرد وارد این زیرزمین شود.

مفاهیم رادیولوژی

کلمه رادیولوژی از دو واژه رادیو (موج تابش) و لوژی (بیان) تشکیل شده است. به معنی بیان اشعه می باشد. این نوع اشعه، ریز موجهایی می باشند که از هر ماده ای عبور می کنند. و به دلیل پراکنده شدن حتی قابل مشاهده نمی باشد. تنها ماده ای که از آن نمی تواند عبور کند سرب می باشد.در مراکز رادیولوژی و اتاق های رادیولوژی از سرب در دیوار ها برای خارج نشدن اشعه استفاده می شود.رادیولوژی امروزه در تمام مرکز درمانی وجود داشته و در تشخیص بیماری ، درمان و حتی صنعت نیز کاربرد چشم گیری دارد.